فایل های دانشگاهی

تشبیه در شرفنامه نظامی گنجوی93- قسمت 5

5-نشست از بر باره کوه فش
6-فلک وار می شد سری پرشکوه
7-چو گلنار گون کسوت آفتاب
8-یمن را برافروخت از گرد خیل
نمونه هایی از تشبیه موکد :
1 – مگر کاتش است این دل سوخته که از خار خوردن شد افروخته (3/42)
در این بیت شاعر دل سوخته (مشبه) را به لحاظ سوختن (وجه شبه) به آتش (مشبه به) مانند کرده و ادات تشبیه را ذکر نکرده است و این یک تشبیه موکد است .
2 – درفشیدن تیغ آئینه تاب درفشان تر از چشمه­ی آفتاب (5/110)
در بیت بالا شاعر درخشیدن تیغ آئینه تاب (شمشیر) (مشبه) را به چشمه آفتاب (مشبه به) مانند کرده که ادات تشبیه را ذکر نکرده است .
3 – چنان ضربتی زد بر آن نخلبن که شیر جوان بر گوزن کهن (3/117)
در بیت فوق شاعر ضربه زدن اسکندر (مشبه) را به ضربه زدن و حمله کردن شیر جوان به گوزن کهن سال (مشبه به ) مانند کرده که باز در این بیت ادات تشبیه را ذکر نکرده و این بیت یک نمونه از تشبیه موکد می­باشد .
ادات تشبیه اگر حذف شود و تشبیه با ابهام و دیر یایی بیشتری همراه باشد ، به خواننده نقش بیشتری داده می­ شود و او را به دقت و باریک نگری بیشتری وا می­دارد . ” غرض اصلی از تشبیه عینیت بخشی به دو چیز مختلف است و یا بهتر بگوییم عینیت بخشیدن است ، به دو چیز که غیریت دارند و چون ادات حذف شوند ، عینیت به صورت محسوس تر و دقیق تر نمایانده می­ شود ” .(شفیعی کد کنی ، 1388 : 66 )
4 – ز رویین دز کوس تندر خروش به دزهای رویین درافتاد جوش (2/120)
در بیت فوق کوس (مشبه) را به تندر (مشبه به) مانند کرده و ادات تشبیه را ذکر نکرده است .
5 – چو هندوی بازیگ گرمخیز معلق زنان هندوی تیغ تیز (8/120)
شاعر در بیت بالا حرکات و چرخش ها و ضربه­های شمشیر را در هنگام پیکار (تیغ تیز) ،( مشبه) را به هندویی که در حال معلق زدن ، رقصیدن و چرخ زدن است ( مشبه به) مانند کرده و ادات تشبیه را ذکر نکرده است .
6– اسیر سمنبرگ شد مشک بید غراب سیه صید باز سپید (1/130)
در بیت فوق دو تشبیه موکد وجود دارد در تشبیه اول زنگی (مشبه) را به لحاظ تیرگی و سیاهی پوستی (وجه شبه) به غراب و مشک بید (مشبه به) مانند کرده و در تشبیه دوم رومی­ها را (مشبه) به لحاظ سفید پوستی(وجه شبه) به سمن و باز سپید (مشبه به) مانند کرده است که در هر دو تشبیه ادات را حذف کرده است .
نمونه های دیگر:
ندیده بجز آفتاب آتشی (2/140)
که از آتش دل زبانش بسوخت (4/156)
نقابی به من درکش از لاجورد (4/156)
نوازش بسی کرد با آن گروه (6/236)
به گردنکشی کنیتش دیو باد (6/236)
1-می کوست حلوای هر غمکشی
2-سکندر زگرمی چنان بر افروخت
3-چو گشت آفتاب مرا روی زرد
4-ز دریا دلی شاه دریا شکوه
5-به چابک روی پیکرش دیو زاد
3-2-2 تشبیه مجمل و مفصل
« وجه شبه وصفی است که بین طرفین تشبیه مشترک است ولی وجود آن در مشبه به قوی تر است تا در مشبه ، گاهی وجه شبه در کلام ذکر شده و گاهی حذف می­گردد » (هاشمی ، 1384 :238)
دکتر شمیسا در کتاب بیان در ارتباط با تشبیه مجمل و مفصل چنین توضیح می­ دهند :
«اگر در تشبیه وجه شبه ذکر شود تشبیه مفصل و اگر وجه شبه ذکر نشود تشبیه مجمل است . اگر در ساختار جملات تشبیهی دقت کرده شود متوجه می­شوید که معمولا وجه شبه را ذکر نمی­ کنند ، زیرا کلام ادبی باید مخیل باشد و اگر وجه شبه را ذکر کنند از مایه­های تخیل و خیال ورزی کاسته می شود . در حقیقت فهمیدن تشبیه درک همین وجه شبا هت­های پنهان و ادعایی است.» (شمیسا ، 1386 : 67 – 68)
« به دو علت گوینده ممکن است ، وجه شبه را در سخن نیاورد :
یکی به دلیل آشکار بودن وجه شبه و دیگری به قصد دلنشین تر کردن تشبیه ، یا به جستجو واداشتن ذهن شنونده برای یافتن وجه شبه .» (نوروزی ، 1380 : 324)
« به عبارت دیگر حذف وجه شبه سبب تلاش ذهنی و کسب لذت ادبی بیش­تر می­گردد و بر تاثیر تشبیه می­افزاید .» (قاسمی ، 1388 : 50)
نمونه هایی از تشبیه مجمل :
1 – در آن داور یگاه چون تیغ تیز که هم رستخیز است هم رسته خیز (11/13)
شاعر در بیت فوق داور یگاه (مشبه) را به تیغ تیز (مشبه به) مانند کرده که وجه شبه محذوف جدا کننده حق از باطل می­باشد مانند شمشیرحذف گردیده است .
2– نه آهو ولی نافش از مشک پر چو دندان آهو برآموده در (2/19)
در این بیت اسب (مشبه محذوف ) را به دندان آهو (مشبه به) به لحاظ (درخشندگی) وجه شبه مانند کرده که این وجه شبه در بیت حذف گردیده است . در واقع اسب را به آهویی مانند کرده که دندانهای متصل و آموده دارد و سر تا پای او هم آموده به در و گوهر است .
3–ز قلبی که چون کوه پولاد بود پناهنده را قلعه آباد بود (10/200)
در این بیت شاعر قلب (مشبه ) را به کوه پولاد (مشبه به) مانند کرده که وجه شبه میان این دو پیوند (قوی و محکم بودن ) است را ذکر نکرده است .
«از نظر تئوری ادبیات ، تشبیه مجمل از مفصل بهتر است و اتفاقا هر چه در شعر فارسی از آغاز به جلو بیاییم یا از آغاز هر سبکی دورتر شویم از بسامد تشبیهات مفصل کاسته می شود.» (شمیسا ، 1386: 60) . بنابراین تشبیهاتی که وجه شبه در آن ها ذکر نشود هنری تر و خیال انگیز تر خواهد بود . ذکر وجه شبه از میزان مخیل بودن تشبیه می­کاهد این فرصت را از مخاطب می­گیرد تا با خیال پردازی و دقت ، رابطه طرفین تشبیه را بیاید .
4 – درآمد به جنبش دولشکر چو کوه کزان جنبش آمد جهان را ستوه (5/210)
در بیت فوق شاعر دو لشکر (مشبه) را به لحاظ محکمی و قوی بودن (وجه) به کوه (مشبه به) مانند کرده که وجه شبه در این بیت حذف گردیده است .
سایر نمونه ها:
و گر نی، من و نیغ چون اژدها (6/185)
به هر دست شمشیری الماس گون (7/202)
بیارند با باغ

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

پیرای باغ (3/253)
نشاندند در مهد زرین چو ماه (13/253)
لبی چون شکر خال با او به راز (13/254)
میان لاغر و سینه انگیخته (3/255)
برآسود با آن بهشتی سرشت (13/255)
چو آب روان تشنه را در خور است (16/275)
به خدمت کمر بسته هر یک چو ماه (11/277)
به شب چون چراغ­است­و رخشنده ماه(14/279)
1-اگر کردی این خوی ماران رها
2-دو دست آوریده به کوشش برون
3-که تا روشنک را چو روشن چراغ
4-پریزاده از پی بزم شاه
5-ارش کوته و زلف و گردن دراز
6-رخی چون گل و آب گل ریخته
7-به شادی در آن کشور چون بهشت
8-بیا ساقی آن می که جان پرور است
9-هزارش زن بکر در پیشگاه
10-زبس شبچراغ، آن گرانمایه گاه

You may also like...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *