1-1-1مدل‌های حسابداری ارزیابی عملکرد

حاصل سیستم اطلاعات حسابداری، گزارش‌های مالی است که سود گزارش‌شده در آنها از اهمیت زیادی برای استفاده‌کنندگان برخوردار است. سرمایه‌گذاران با اتکا به سود حسابداری، عملکرد شرکت را ارزیابی کرده و پیش‌بینی‌های خود را بر آن اساس انجام می‌دهند. مدیران نیز از سود برای برنامه‌ریزی آینده شرکت استفاده می‌کنند. معیارهای حسابداری به دو دسته تقسیم می‌شوند، دسته اول مبتنی بر اطلاعات حسابداری هستند و دسته دوم بر اطلاعات حسابداری و اطلاعات بازار مبتنی می‌باشند، که عمدتاً با استفاده از اطلاعات تاریخی موجود در صورت‌های مالی اساسی و یادداشت‌های همراه، عملکرد شرکت را اندازه‌گیری می‌کنند (جهانخانی و سجادی، 52،1374).

1- معیارهای مبتنی بر اطلاعات حسابداری

معیارهای حسابداری ارزیابی عملکرد شرکت عبارتند از: سود، نرخ رشد سود، سود تقسیمی، جریان‌های نقدی، سود هر سهم و نسبت‌های مالی (شامل ROA،ROE ،P/E ، نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری سهام و نسبت Q توبین) می‌باشد.

 

2- سود

سود حسابداری عبارت از درآمدها منهای هزینه‌ها می‌باشد. در طول یکسال مالی شرکت با توجه به فعالیت‌هایی که انجام می‌دهد، درآمد تحصیل می‌کند. سود حسابداری، سنتی‌ترین معیار ارزیابی عملکرد است که برای سرمایه‌گذاران، سهامداران، مدیران، اعتبار‌دهندگان و تحلیل گران اوراق بهادار از اهمیت زیادی برخوردار است. سود حسابداری که با فرض تعهدی محاسبه می‌شود به نظر بسیاری از پژوهشگران مانند لهن و ماخیجا[1](1996)، چن و داد[2] (2001) و ورئینگتون و وست[3](2004) یکی از مهمترین معیار‌های سنجش عملکرد محسوب می‌شود. با توجه به مزیت در دسترس بودن اطلاعات مورد نیاز در این مدل‌ها و آسانی محاسبات مربوط به آن، این گروه از معیار‌های ارزیابی عملکرد به شکل گسترده‌ای توسط استفاده‌کنندگان از اطلاعات مالی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. بررسی‌های انجام شده توسط پژوهشگران نیز نشان می‌دهد که سود حسابداری و اطلاعات بدست آمده از آن، اطلاعات مفیدی را در اختیار استفاده‌کنندگان قرار می‌دهد که در تصمیم‌گیری‌های آنها بسیار مؤثر است(باسلم [4]ولیپکا،98،1998). در پژوهش انجام شده توسط جنینگز وهمکاران[5](1997) محتوای اطلاعاتی شکل‌های مختلف سود حسابداری مورد ارزیابی قرارگرفته است که نشان می‌دهد سود هر سهم در تمام اشکال محاسبه خود، برای استفاده‌کنندگان مفید می‌باشد. با این حال، مدل‌های حسابداری (سنتی) ارزیابی عملکرد دارای نارسائیهای زیر است:

1-امکان تحریف و دستکاری سود از طریق روش‌های مختلف

2-رویه‌های عمومی پذیرفته شده حسابداری، عدم یکنواختی را در اندازه‌گیری سود در شرکت‌های مختلف مجاز می‌کند

3-با تغییرات سطح قیمت‌ها سود اندازه‌گیری‌شده با واحد پول تاریخی، تغییر می‌کند

4-به دلیل کاربرد اصل بهای تمام شده و تحقق درآمد، ارزش فروش تحقق‌نیافته دارایی‌هایی که در یک دوره زمانی مشخص نگهداری شده‌اند، در محاسبه سود حسابداری شناسایی نمی‌شود. این ویژگی باعث می‌شود که نتوان اطلاعاتی سودمند را افشا کرد (بلکویی ،529،1381).

5-به دلیل استفاده از روش‌های مختلف پذیرفته‌شده برای محاسبه بهای ‌تمام‌‌شده و روش‌های مختلف برای تخصیص هزینه‌ها، تکیه بر سود حسابداری مبتنی بر اصل بهای تمام شده تاریخی، کار مقایسه اقلام را بسیار مشکل می‌سازد.

6-تکیه بر سود حسابداری مبتنی بر اصل تحقق درآمد، اصل بهای تمام شده تاریخی و محافظه‌کاری باعث می‌شود تا اطلاعات گمراه‌کننده‌ای در اختیار استفاده‌کنندگان قرار گیرد.

7-در نظر نگرفتن هزینه سرمایه

نارسائیهای بالا نشان می‌دهد که معیارهای حسابداری مبتنی بر سود حسابداری نمی‌تواند به عنوان معیار و مبنای ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار گیرد(بلکویی ،529،1381)

 

  1. 1. Lehn & Makhija
  2. Chen & Dodd
  3. 3. Worthington & West

[4]. Balsam & Lipka

  1. 5. Jennings and et al