7روش­های پیش‌بینی سود

مروری بر پژوهش­های انجام‌شده در حسابداری نشان می­دهد که محققان حسابداری به موازات توسعه دانش آمار و معرفی تکنیک­های جدید پیش‌بینی توسط دانشمندان آمار و ریاضی به جامعه علمی،  این تکنیک­ها را در ادبیات پیش‌بینی حسابداری وارد نموده­اند.  در این بیان تکنیک­های برون­یابی که مبتنی بر استقراء می­باشند،  حجم زیادی از تحقیقات مربوط به پیش‌بینی سود در حسابداری را به خود اختصاص داده است.

دو روش باکس ـ جنکینز[1] از روش­های مدل برون­یابی و گام زدن تصادفی،  پس از تحقیقات چندین ساله پژوهشگران حسابداری روش­های مناسبی برای پیش‌بینی سود تشخیص داده‌شده‌اند.  این دو روش بارها در تحقیقاتی که در امریکا و انگلیس صورت گرفت با دخالت دادن عوامل گوناگونی چون نوع صنعت،  طول دوره،  سود قبل از تقسیم بین سهامداران عادی و بعد از آن و… مقایسه شده­اند و هر بار نتایج متفاوتی را به دست داده­اند. علی‌رغم این که در اغلب موارد روش گام زدن تصادفی نتایج بهتری داشته است.  محققان غربی و اندیشمندان حسابداری بر انجام تحقیقات بیشتری اهتمام ورزیده­اند.

روش­های باکس ـ جنکینز و گام زدن تصادفی ناشی از دو طرز تفکر در توجیه رفتار یک مجموعه از اعداد می­باشند.

اولی بر سری­های زمانی استوار است و مشاهدات را مرتبط با یکدیگر می­داند درحالی‌که روش دوم بر اساس فرآیندهای تصادفی و استقلال مشاهدات بنیان شده است.  یافتن این موضوع که رفتار ارقام گذشته سود را با کدامیک از فرآیندهای فوق می­توان توجیه نمود گام مؤثری جهت یافتن مدل بهتری برای پیش‌بینی سود می­باشد (اسماعیلی،  1385).

2-5-8 مدل باکس ـ جنکینز

مدل­های باکس ـ جنکینز رویکردی است که امروزه به طور وسیع در محیط­های اقتصادی و مدیریتی از آن برای پیش‌بینی استفاده می­گردد.  این روش در دهه 1960 توسط پرفسور جرج باکس و پرفسور گیولی جنکینز به منظور تجزیه و تحلیل سری­های زمانی توسعه یافت.  این دو معتقد بودند که پیش‌بینی در یک سری زمانی نه تنها به گذشته داده­های آن سری بازمی­گردد،  بلکه ممکن است به گذشته سری­های زمانی مرتبط نیز مربوط شود.

این روش عموماً در موارد زیر به کار می­رود:

  1. برنامه­ریزی تولید
  2. برنامه­ریزی اقتصادی و تجاری
  3. نظارت بر تولید و موجودی­ها
  4. کنترل و بهینه­سازی فرآیندهای صنعتی

فرض بنیادی این روش بر این است که مشاهدات مربوط به سری­های زمانی مستقل نبوده و به صورت متوالی به هم وابسته می­باشند و این وابستگی بین داده­های متوالی،  در زمان­هایی با فواصل مساوی اندازه­گیری می‌شود.

شیوه عمل در این روش به این صورت است که مقادیر آینده یک سری زمانی را ز روی مقادیر فعلی و گذشته آن برآورد می­کند و فرض می‌شود که مشاهدات در فواصل ناپیوسته از زمان بافاصله‌های مساوی در دسترس می­باشند.  به عنوان مثال مقدار فروش در سال جاری و ماه­های قبل در اختیار بوده و با استفاده از آن­ها فروش برای زمان­های مورد انتظار 12 و. . .  3 و 2 و 1 = t پیش‌بینی می‌شود (همان منبع).

2-5-9 مدل گام زدن تصادفی

در این روش با استفاده از ارزش واقعی اطلاعات سال جاری،  ارزش یک سال یا دو سال آینده پیش‌بینی می‌شود.  فرض این روش بدین گونه است که وضعیت کنونی با وضعیت­ها و وقایعی که در آینده رخ خواهند داد در ارتباط هستند.  این مدل سود آتی مورد انتظار را تنها با اتکا بر جدیدترین مشاهدات تخمین می­زند.  از این مدل برای تشریح سری زمانی قیمت سهام،  نرخ رشد سود و فروش استفاده می‌شود.

فرمول گام زدن تصادفی عبارت است از:

 

(1 ـ 2)                   A t = A t-1 + Wt

که:   A t : سود پیش‌بینی‌شده برای دوره t

A t- 1 : سود واقعی برای دوره قبل از t

W t : یک عامل مزاحم با روند تصادفی و احتمالی می­باشد.

پیش‌فرض‌هایی برای عامل مزاحم وجود دارد و عبارت‌اند از:

میانگین هر یک از عوامل مزاحم برابر صفر است E ( Wt) = 0

عدم وجود خود همبستگی بین عوامل مزاحم

کلیه عوامل مزاحم دارای واریانس یکسان می­باشند.  Var (wt) = E(wt) = 0

در این مدل At یک متغیر تصادفی است درحالی‌که At-1 دیگر متغیر تصادفی نیست چرا که به ارزش آن در دوره t پی برده شده است (اسماعیلی،  1385).

حمید خالقی مقدم (1377) وی در رساله دکتری خود دقت پیش‌بینی سود شرکت‌های جدیدالورود به بورس اوراق بهادار تهران و عوامل موثر بر آن را برای سالهای 1373تا 1375  مورد بررسی قرارداد. از جمله عواملی که بر دقت پیش‌بینی سود شرکت‌ها موثربوده ودرتحقیق او مورد بررسی قرارگرفته، متغیرهایی چون: اندازه شرکت، عمر شرکت، قیمت سهام و درجه اهرم مالی شرکت است.  وی به این نتیجه رسید که بین تغییرات قیمت سهام و دقت پیش‌بینی سود رابطه معکوس و بین دقت پیش‌بینی سود و اندازه شرکت‌های جدیدالورود به بورس اوراق بهادار تهران رابطه مستقیم وجود دارد.  (خالقی مقدم، 1377)

مجتهد زاده و نظری تنها (1387) رابطه بین تغییرات عایدی پیش‌بینی‌شده هر سهم را با تغییرات قیمت سهام بررسی کردند.  آن­ها تغییرات قیمت سهام را طی سه روز قبل و بعد از تاریخ اعلام تعدیل عایدی پیش‌بینی‌شده هر سهم طی 5 سال (80 ـ 84) بررسی کردند.  آن­ها متوجه واکنش قیمت به تعدیلات سود شدند.  این تغییرات قیمت به گونه­ای بود که در راستای تعدیلات تغییر می­کرد.  آن­ها رابطه معناداری بین تغییرات عایدی پیش‌بینی‌شده هر سهم و تغییرات قیمت سهام پیدا کردند که روی بازده هم تأثیرگذار است.  (مجتهد زاده، 1387 )

[1].  Box – jenkins