مقالات دانشگاهی ارشد

بررسی تشبیه در پانصد غزل آغازین دیوان وصال شیرازی۹۳- قسمت ۷

(وصال، ۱۳۷۸: ۴۷) تشبیه جمع مرکّب بلیغ مشبّه: خویت بر چهره مشبّه به: ۱- قطره بر
نسرین ۲- شبنم بر چمن ۳- گلاب بر روی گل وجهشبه: در هر سه مورد قرار گرفتن چیزی درخشان بر روی چیزی لطیف وزیبا. (تحقیقی و مرکّب) طرفین: در هر سه مورد حسی به حسی می باشد. افراد: در هر سه مورد مرکّب به مرکّب می باشد.
۵- تشبیه عکس یا مقلوب:
«تشبیه مقلوب یا معکوس آن است که مشبّه را مشبّه به قرار دهند به ادّعای اینکه وجه شبه در آن ظاهرتر و قوی تر است، توضیح آنکه در تشبیهات متعارف آنچه را که از حیث وجه شبه مشهورتر وکامل تر باشد مشبّه به قرار می دهندبه منظور اینکه مشبّه را توضیح داده باشند وگاهی برعکس و بر خلاف عادت و رسم آنچه را که وجه شبه در آن کاملتر و واضحتر است مشبّه و امر ناقص غیر واضح را مشبّه به قرار می دهند به این منظور که در وصف مشبّه به مبالغه کرده امر ناقص وغیر معلوم را کامل و واضح نشان داده باشند». (همایی،۱۳۷۰: ۱۵۸)
اگر به قد تو لاف برابری زد سرو به قول او نروم کو بلند بالایی است . (وصال، ۱۳۷۸: ۱۱۲) تشبیه عکس تفضیل بلیغ مشبّه: سرو مشبّه به: قد تو وجهشبه: بلندی و تناسب (تحقیقی و متعدّد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد مقیّد
در تشبیه معکوس، اغراق به اوج میرسد.
۶- تشبیه مُضمَر:
«تشبیه مُضمَر به معنی تشبیه پنهان است. در این نوع تشبیه ظاهراً با ساختار تشبیهی مواجه نیستیم ولی مقصود گوینده تشبیه است». (شمیسا،۱۳۹۰: ۴۸)
جلوه ی دلدار بسیار است، بینش جو وصال بیم مستسقی است ورنه بحر کی کم شد زآب .. (وصال، ۱۳۷۸: ۵۰)
تشبیه مضمر مفصّل مؤکّد مشبّه: جلوه دلدار مشبّه به: بحر وجهشبه: بسیار و فراوانی(تحقیقی و مفرد ) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد مقیّد به مفرد
۷-تشبیه.مشروط: .. در این نوع تشبیه شباهت مشبّه و مشبّه به در گرو شرطی است که اساس تشبیه را بر بودن شرطی در مشبّه به نسبت به مشبّه قرار داده شده است.درتشبیه چهره ی معشوق به ستاره بدان شرط که افول نکند.در این تشبیه شرط افول نکردن را اساس تشبیه قرار داده است.
۸- تشبیه تفضیل: . نخست مشبّه را به چیزی تشبیه می کنیم و سپس از گفتهی خود برمی گردیم و مشبّه را به مشبّه به ترجیح دهند.
به بوی موی تو دایم بنفشه بویم و لیکن کجا بنفشه این باغ بوی موی تو دارد
(همان: ۲۲۴)
تشبیه مضمر تفضیل بلیغ مشبّه: موی مشبّه به: بنفشه وجه شبه: زیبا وخوشبو بودن (تحقیقی و متعدّد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
۹- تشبیه حروفی:
نوعی از تشبیه که یکی از طرفین آن حروف یا بخشی از آن حروف می باشد.
نیست بر لوح دلم جز الف قامت دوست چه کنم حرف دگر یاد نداد استادم .
(حافظ،۱۳۶۷: ۲۱۶)
تشبیه بلیغ حروفی مشبه: قامت مشبّه به: الف وجه شبه: راستی(تحقیقی و مفرد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
نو کردن تشبیه:
یکی از شیوه های رایج بین شاعران بزرگ نو کردن تشبیه میباشد، که درآن تشبیهات مبتذل و تکراری را به وسیله تشبیه مشروط و تفضیل نو میکردند و زیبایی خاصی به آن میدادند.
غرض از تشبیه:
«غرض از تشبیه، نشان دادن ژرفا و گستردگی معنی یا صفتی در مشبّه است که خود نوعی مبالغه محسوب می شود.» (نوروزی،۱۳۸۰:۳۰۴)
فصل سوّم
بررسی انواع تشبیه در پانصد غزل آغازین دیوان وصال شیرازی
مدح تو گویند اگر زغایب بینش مدحت خورشید گفته اند به عمیا
(وصال، ۱۳۷۸: ۹)
تشبیه مرکّب مضمر بلیغ مشبّه: مدح تو (خداوند) از روی فهم و درک انسان مشبّه به: مدح خورشید گفتن انسان نابینا وجهشبه: ناتوانی کسی در توصیف چیزی (تحقیقی و مرکّب) طرفین: حسی به حسی افراد: مرکّب به مرکّب
تیغ تودادی به ترک غمزه که از خلق خانه به تاراج برد و رخت به یغما
(همان)
تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: غمزه مشبّه به: ترک وجهشبه: یغماگری (تخییلی و مفرد ) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
ذات ترا مدحت خرد به چه ماند؟ مر سلهای از خزف به گردن حورا
(همان)
تشبیه بلیغ مشبّه: مدحت خرد ذات خداوند را مشبّه به: مرسلهای از خزف به گردن حورا وجهشبه: نسبت دادن چیز بیهوده و بی ارزش به موجود با ارزش (تحقیقی ومرکّب) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد مقیّد به مرکّب
در لب جان پرورت عبارت شیرین هست چو صهبا به جام و نشأه به صهبا
(همان: ۱۰)

You may also like...