مقالات دانشگاهی ارشد

مقاله دانشگاهی – بررسی تشبیه در پانصد غزل آغازین دیوان وصال شیرازی۹۳- قسمت ۵

«در تشبیه وهمی نیز مشبّه به بیشتر به صورت مضاف و مضاف الیه می آید، امّا مضاف الیه آن وجود خارجی ندارد و تنها در وهم وتصّور انسان موجود است». ( همان: ۳۴۱)
مثل تشبیه چیزی به شاخ غول.
۲-۵- انواع تشبیه به اعتبار مفرد، مقیّد و مرکّب بودن:
طرفین تشبیه بحسب اجزاء و ترکیب، ممکن است فرق داشته باشد و از این نظر نیز تشبیه را به چهار قسمت مختلف تقسیم میشود:
۱- تشبیه مفرد به مفرد، که هر دو طرف تشبیه، مفرد باشد.
۲- تشبیه مرکّب به مرکّب: که هر دو طرف تشبیه، مرکّب باشد.
۳- مشبّه مفرد و مشبّه به مرکّب باشد.
۴- مشبّه مرکّب و مشبّه به مفرد باشد.
مراد از مفرد بودن، تصوّر و تصویر یک شکل و یک چیز است: دنیا، گل وهدف از مرکّب بودن این است که ان تصویر حاصل از چند چیز است وبه عبارتی چند چیز در به وجود آمدن آن نقش داشته باشند. مقیّد که از فروعات مشبّه و مشبّه به مفرد میباشد که در آن تصویر مفردی است که مقیّد به صفت یا مضاف الیه یا قیدی باشد؛ مانند کودک گریان که مقیّد به قید حالت است یا درخت گل که مقیّد به قید اضافه میباشد.
تشبیه مرکّب:
«تشبیه مرکّب، تشبیهی است که طرفین آن به جای این که یک چیز مفرد وبسیط باشد، ترکیبی از چند چیز، به صورت منظره یا تصویری دلنشین باشد.
با توجّه به طرفین تشبیه، تشبیه مرکّب به سه صورت است:
۱- هر دو طرف تشبیه، مرکّب
۲- مشبّه مفرد، مشبّه به مرکّب
۳- مشبّه مرکّب، مشبّه به مفرد». (نوروزی،۳۶۱،۳۶۳:۱۳۸۰)
در تشبیه مرکّب وجه شبه نیز باید مرکّب باشد.
زیر آن زلف سیه، چهر جهان آرایت آفتابی است که در پرده ی شب پنهان است . (وصال، ۱۳۷۸: ۹۵)
تشبیه مرکّب بلیغ مشبّه: چهره در زیر زلف سیاه مشبّه به: آفتاب در پرده ی شب وجهشبه: قرار گرفتن چیزی درخشان در زیر سطح سیاه (تحقیقی و مرکّب) طرفین: حسی به حسی افراد: مرکّب به مرکّب
۲-۶- وجهشبه تحقیقی و تخییلی: . «مراداز وجهشبه تحقیقی آن است که مایه ها و زمینه ی شباهت مورد نظر، تاحدودی حقیقتا در دو طرف تشبیه وجود داشته باشد یا قابل تصوّر باشد. مثل تشبیه لب یا گونه به گل سرخ به لحاظ سرخی که تا حدودی در لب وگونه به نحوی وجود دارد.وجه شبه سرخی درطرفین تشبیه قابل تصور است. اما مراد از وجهشبه تخییلی آن است که در مورد مشابهت در طرفین و یا در یکی از آنها، خیالی و ادعایی باشد، یعنی اصلاً در عالم واقع چنین چیزی حقیقت نداشته باشد». (شمیسا،۱۳۹۰: ۴۲-۴۱) .
جز ما به تیر غمزه صیدی دگر میفکن کزیار در گذارند یاران، جز این خطا را
(وصال، ۱۳۷۸: ۱۳)
تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: غمزه مشبّه به: تیر وجهشبه: صید کردن (تخییلی و مفرد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
۲-۷- وجهشبه دوگانه یا صنعت استخدام:
«این گونه وجه شبه را که برای یک طرف تشبیه، حقیقی و راستین و برای طرف دیگر خیالی وپندارینه است، وجه شبه استخدامی یا دوگانه می گویند». (نوروزی،۱۳۸۰: ۳۸۶)
این شیخ شوخ شاخ زن گاویست شاخش در دهن کفر است پیش او سخن تا نشنود اسرار ما
(وصال، ۱۳۷۸: ۴۰)
۱- تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: شیخ مشبّه به: گاو وجهشبه: شاخ زدن (دوگانه، مفرد وتحقیقی می باشد.در رابطه با مشبّه آزار دهنده ونسبت به مشبّه به در معنای حقیقی به کار رفته است). طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
۲-۸- وجهشبه مفرد، متعدّد و مرکّب:
وجهشبه مفرد:
آن است که یکی بیشتر نباشد. مانند تشبیه زلف به شب که وجهشبه آن، سیاه بودن میباشد. وجهشبه متعدّد:
آن است که از یکی بیشتر باشد. مانند وجهشبه سرخی و لطافت در تشبیه گونه به گل.
وجهشبه مرکّب:
تصویری است که از به هم پیوستن چند چیز حاصل می شود. .. با لگد کوب غم عشقت دل زار وصال هم چو موری هست کا ندر زیر پای مرکّب است . (وصال، ۱۳۷۸: ۶۷) تشبیه مرکّب مشبّه: دل زار وصال با لگد کوب غم عشق تو مشبّه به: موری که زیر پای مرکّب باشد وجهشبه: موجودی ضعیف که زیر پای موجودی قوی از بین برود. (تحقیقی و مرکّب) طرفین: عقلی به حسی افراد: مرکّب به مرکّب ادات: هم چو
۲-۹- تشبیه تمثیلی: . . «در تشبیه تمثیلی، مشبّه به مرکّب باید جنبهی مثل یا حکایت داشته باشد در این نوع تشبیه،
مشبّه امری معقول و مرکّب است که برای تقریر واثبات آن مشبّه بهی مرکّب و محسوس به صورت مثل و حکایت ذکر میکنند». (شمیسا،۱۳۹۰: ۴۴)
توبا این حسن و لطافت نروی از دل ما یوسف از جرم نکوییست که در زندانست
(وصال، ۱۳۷۸: ۹۶)

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

You may also like...