مقالات دانشگاهی ارشد

بررسی تشبیه در پانصد غزل آغازین دیوان وصال شیرازی۹۳- قسمت ۳۷

تشبیه بلیغ مشبّه: عشق مشبّه به: بار وجه شبه: سنگین بودن (تحقیقی) طرفین: عقلی به حسی افراد: مفرد به مفرد
من ز جام عشق مستم زاهد از جام غرور شکرلله کانکه عیبم می کند هشیار نیست
(همان: ۱۵۱)
۱- تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: عشق مشبّه به: جام (شراب) وجه شبه: مست کننده (تحقیقی و مفرد) طرفین: عقلی به حسی افراد: مفرد به مفرد ۲- تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: غرور مشبّه به: جام (شراب) وجه شبه: مست کننده (تحقیقی و مفرد) طرفین: عقلی به حسی افراد: مفرد به مفرد
عاشق روی ترا با نکهت گل کار نیست بنده ی زلف ترا با تاب سنبل کار نیست
(وصال، ۱۳۷۸: ۱۵۱)
تشبیه مفروق تفضیل مفصّل مؤکّد مشبّه: ۱- روی تو ۲- زلف تو مشبّه به: ۱- گل ۲- سنبل وجه شب: ۱- خشبو بودن (تحقیقی و مفرد) ۲- تابدار بودن (تحقیقی و مفرد) طرفین: در هر دو مورد حسی به حسی می باشد. افراد: در هر دو مورد مفرد مقیّد به مفرد می باشد.
ز آه و افغان وصال ار فارغی نبود عجب زانکه گل را با فغان زار بلبل کار نیست
(همان)
تشبیه مضمر مفصّل مؤکّد مشبّه: وصال مشبّه به: بلبل وجه شبه: ناله و فغان زدن (تحقیقی و مفرد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
جهانی دفتر یک حرف عشق است همان گنجایش این مختصر نیست
(همان: ۱۵۲) تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: جهان مشبّه به: دفتر وجه شبه: گنجاندن
(تحقیقی و مفرد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
به باغ عشق هست از هر نهالی دلی جز نخل حرمان بارور نیست . (همان)
۱- تشبیه بلیغ مشبّه: عشق مشبّه به: باغ وجه شبه: خرمی و سرسبزی و طراوت (تحقیقی و متعدّد) طرفین: عقلی به حسی افراد: مفرد به مفرد
۲- تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: حرمان مشبّه به: نخل وجه شبه: بارور بودن (تحقیقی و مفرد) طرفین: عقلی به حسی افراد: مفرد به مفرد
به هوای قد سرو تو به بستان وجود نیست سروی که بر او مرغ دلم طایر نیست
(وصال، ۱۳۷۸: ۱۵۳)
۱- تشبیه بلیغ مشبّه: قد مشبّه به: سرو وجه شبه: بلندی و تناسب (تحقیقی و متعدّد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
۲- تشبیه بلیغ مشبّه: وجود مشبّه به: بستان وجه شبه: خرمی و شادابی (تحقیقی و مفرد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
۳- تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: دل مشبّه به: مرغ وجه شبه: طایر بودن (تخییلی و مفرد) طرفین: عقلی به حسی افراد: مفرد به مفرد
بس که سنگ فتنه بارد منجنیق آسمان در جهان جایی به جز دیر مغان معمور نیست . (همان: ۱۵۴)
۱- تشبیه بلیغ مشبّه: فتنه مشبّه به: سنگ وجه شبه: شکستن (تحقیقی و مفرد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
۲- تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: آسمان مشبّه به: منجنیق وجه شبه: باریدن سنگ (تحقیقی و مفرد) طرفین: حسی به حسی افراد: مفرد به مفرد
آن عاشقی که سر به بیابان توان نهاد مسکین مگر به بند محبت اسیر نیست
(همان)
تشبیه مفصّل مؤکّد مشبّه: محبت مشبّه به: بند وجه شبه: اسیر کردن (تحقیقی و مفرد) طرفین: عقلی به حسی افراد: مفرد به مفرد
بتان را چاره از اهل هوس نیست که گل بی خار و شکر بی مگس نیست
(همان)
تشبیه تمثیل جمع بلیغ مشبّه: بتان واهل هوس مشبّه به: ۱- گل با خار ۲- شکر با مگس وجه شبه: ۱- زیبایی در کنار چیزی زشت وآزار دهنده (تحقیقی و مرکّب) ۲- شیرینی در کنار موجودی آزار دهنده (تحقیقی ومرکّب) طرفین: در هر دو مورد حسی به حسی می باشد. افراد: درهردو مورد مرکّب به مرکّب می باشد.
بیمم مده از عشق که پرورده ی آنم پیداست سمندر که ز آتش ضررش نیست
(وصال، ۱۳۷۸: ۱۵۵)
تشبیه مرکّب بلیغ مشبّه: من و عشق مشبّه به: سمندر و آتش وجه شبه: بودن دو چیز در کنار هم بدون آسیب رساندن به هم. (تحقیقی و مرکّب) طرفین: عقلی به حسی افراد: مرکّب به مرکّب
سروی چو قدت در همه گلزار ارم نیست گل چون تو کم است ارنه گل و باغچه کم نیست
(همان: ۱۵۷)
تشبیه عکس مفروق بلیغ مشبّه: ۱- سرو ۲- گل مشبّه به: ۱- قد ۲- تو وجه شبه: ۱- بلندی وتناسب (تحقیقی و متعدّد) ۲- زیبای ولطافت (تحقیقی ومتعدّد) طرفین: در هر دو مورد حسی به حسی افراد: در هر دو مورد مفرد به مفرد
بوستانی که نه یار است، کم از زندان نیست ور به زندانی و یار است، کم از بستان نیست

You may also like...