دانلود پایان نامه

پایان نامه رتبه بندی استراتژی مدیریت دانش

انواع دانش

 

بحث بر روی طبقه­بندی انواع دانش، بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا انواع مختلف دانش دارای کاربردهای گوناگونی در مدیریت دانش هستند و همچنین مستلزم بکارگیری مدل‌های بخصوص در مدیریت دانش می­باشند. با مقایسه انواع دانش می­توان درک بهتری از دانش به وجود آورد.

2-8-1- انواع دانش از نظر نوناکا

 

یکی از معروفترین طبقه­بندی­ها از دانش توسط نوناکا (Nonaka,1994:20-25) انجام گرفته­است، که این طبقه­بندی، مبتنی بر نگرش پولانی (1962) در خصوص دانش است. نوناکا در این طبقه­بندی، دو نوع دانش را معرفی می­کند، که عبارتند از:

  • دانش صریح[1]( آشکار): دانشی است که عینی بوده و می­تواند به صورت رسمی و زبان سیستماتیک بیان شود. نوناکا معتقد است که این نوع دانش مستقل از کارکنان بوده و در سیستم­های اطلاعات کامپیوتری، کتاب‌ها، مستندات سازمانی و نظایر این‌ها وجود دارد. دانش صریح، دارای قابلیت کدگذاری و بیان از طریق گویش است. علوم دانشگاهی مثال بارز این نوع دانش است.
  • دانش ضمنی (نهان یا نهفته)[2]: دانشی است که انتزاعی بوده و دست­یابی به آن آسان نیست. لی و چوی به نقل از پولانی دانش ضمنی را به این صورت تعریف می­کنند: «دانشی که منابع و محتوای آن در ذهن نهفته است و به­آسانی قابل دست­یابی نبوده و غیر­ساختارمند است.».

این دانش از طریق تجربه و یادگیری عملی کسب می­گردد و کدگذاری شده نیست. این دانش، دانش نانوشته سازمان است که بیانگر میزان تجربه و مهارت کارکنان در حل مسأله است. در این زمینه زیباترین تعبیر را خود پولانی ارائه داده­است. وی در این خصوص می­گوید:«ما بیشتر از آنچه می­گوییم، می­دانیم» (جعفری مقدم، 1382).نوناکا به نقل از پولانی در مورد اهمیت دانش ضمنی گفته­است که دانش صریح متکی به دانش ضمنی است و یا ریشه در آن دانش دارد (Nonaka,2001:30).

2-8-2- انواع دانش از نظر جورنا

 

رنه جورنا در مقاله با عنوان «انواع دانش و اشکال مختلف سازمانی» سه نوع دانش را نام می­برد:

  • دانش ضمنی (نهان): که قابل مشاهده نبوده و در تجارب، فرهنگ و ارزش‌های یک فرد یا سازمان نهفته است.
  • دانش صریح: آشکار و کدگذاری شده­است.
  • دانش نظری یا تئوریکی: دانشی است که از تخصص­های عمیق افراد سرچشمه می­گیرد. ویژگی­های این نوع دانش، بیشتر شبیه دانش ضمنی است.

جورنا سپس به بیان کاربرد این سه نوع دانش پرداخته­است. جدول زیر کاربرد این دانش­ها را در ساختارهای پنج‌گانه مینتزبرگ نشان می­دهد (امیرخانی، 1383).

 

 

 

 

 

 

 

جدول2- 3 کاربردانواعمختلفدانشدرساختارهایپنجگانهمینتزبرگ

نوع دانش

نوع ساختار

نظری صریح(آشکار) ضمنی (نهان)
ساختار ساده کم کم زیاد
بوروکراسی ماشینی کم زیاد کم
ساختار بخشی کم زیاد نسبتاً­ زیاد
بوروکراسی حرفه‌ای زیاد زیاد نسبتاً­ زیاد
ادهوکراسی کم زیاد زیاد

 

2-8-3- انواع دانش از نظر ماشلوپ

 

زاک[3] از پنج نوع دانش نام­برده­است (جعفری مقدم، 1382).:

  • دانش عملی[4]: که در کارها، اقدامات و تصمیم­گیری­های انسان مورد استفاده قرار می­گیرد. دانش سیاسی، دانش حرفه­ای، دانش مربوط به کسب و کار و دانش­های تجربی دیگر از این نوع هستند.
  • دانش عقلانی[5]: که ارضا­کننده کنجکاوی­های عقلانی و منطقی است. این دانش، به عنوان بخشی از دانشهای انسان­گرایانه[6] قلمداد می­شود.
  • دانش تفریحی[7]: که در مقابل دانش عقلانی مطرح می­شود. این نوع دانش ارضا­کننده کنجکاوی­های عقلانی انسان نیست. بلکه به خاطر جنبه تفریحی­داشتن و احساسی­بودن، مطلوب می­باشد. و شامل شایعات، اخبار حوادث و اتفاقات، داستانها، جک، بازیها و نظایر اینها می­شود.
  • دانش روحانی (مقدس)[8]: که در ارتباط با دانش مذهبی انسان است و باعث رهایی انسان از گناه میشود.
  • دانش ناخواسته[9]: دانشی است که خارج از علایق انسان است و بی­هدف نگهداری می­شود. (Zack et al, 2009).

2-8-4- طبقه بندی بلاکلر از دانش

 

بات[10] (1995) هم در یک طبقه­بندی از دانش، انواع زیر را شناسایی کرده­است (Bhatt, 2002):

دانش ضمنی (نهان)، که این نوع دانش به سه دسته تقسیم می­شود:

  • دانش فرهنگی: به فرآیند دستیابی به ادراکات مشترک اشاره می­کند. فرآیندهایی نظیر جامعهپذیری و فرهنگ­پذیری.
  • دانش ذهنی: دانشی است که به مهارتهای مفهومی و توانایی های شناختی وابسته است و یک دانش انتزاعی است که در ذهن فرد نهفته است.
  • دانش منسجم: دانشی است که وابسته به عمل و اقدام افراد است. این نوع دانش به حضور فیزیکی افراد و معاملات رو­در­رو متکی است.
  • دانش صریح (آشکار): در این طبقه دو نوع دانش قرار می­گیرند:
    • دانش نظام­مند: دانشی نظام­مند است و می­تواند به گونه­ای نظام­مند در روابط تکنولوژی، نقش­ها و رویه­های رسمی مورد تحلیل قرار بگیرد. همچنین این نوع دانش اشاره به دانش­های جمعی و مشترک بین انسانها دارد.
    • دانش منظم: که در قالب علائم و نشانه­هاست و می­تواند به صورت کتاب و یا اطلاعاتی که به صورت الکترونیکی رد­و­بدل می­شود، یافت شود.

2-8-5- طبقه­بندی لیدنر و علوی از دانش

علوی[11] (Alavi, 2000:115) در طبقه بندی انواع دانش به چهار نوع دانش اشاره کرده­اند:

  • دانش ضمنی(نهفته) که در زمینه اقدامات و تجارب افراد دارد و تشکیل­دهنده­ی مدلهای ذهنی افراد است.
  • دانش صریح (آشکار) که در مقایسه با دانش ضمنی عمومیت بیشتری داشته و به راحتی قابل انتقال است.
  • دانش فردی که در وجود فرد نهفته است و ریشه در اقدامات فردی او دارد.
  • دانش گروهی دانشی است که در سیستم­های اجتماعی و فرهنگی یک سازمان نهفته است (Alavi, 2000:115).

انواع دانش

 

بحث بر روی طبقه­بندی انواع دانش، بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا انواع مختلف دانش دارای کاربردهای گوناگونی در مدیریت دانش هستند و همچنین مستلزم بکارگیری مدل‌های بخصوص در مدیریت دانش می­باشند. با مقایسه انواع دانش می­توان درک بهتری از دانش به وجود آورد.

2-8-1- انواع دانش از نظر نوناکا

 

یکی از معروفترین طبقه­بندی­ها از دانش توسط نوناکا (Nonaka,1994:20-25) انجام گرفته­است، که این طبقه­بندی، مبتنی بر نگرش پولانی (1962) در خصوص دانش است. نوناکا در این طبقه­بندی، دو نوع دانش را معرفی می­کند، که عبارتند از:

  • دانش صریح[12]( آشکار): دانشی است که عینی بوده و می­تواند به صورت رسمی و زبان سیستماتیک بیان شود. نوناکا معتقد است که این نوع دانش مستقل از کارکنان بوده و در سیستم­های اطلاعات کامپیوتری، کتاب‌ها، مستندات سازمانی و نظایر این‌ها وجود دارد. دانش صریح، دارای قابلیت کدگذاری و بیان از طریق گویش است. علوم دانشگاهی مثال بارز این نوع دانش است.
  • دانش ضمنی (نهان یا نهفته)[13]: دانشی است که انتزاعی بوده و دست­یابی به آن آسان نیست. لی و چوی به نقل از پولانی دانش ضمنی را به این صورت تعریف می­کنند: «دانشی که منابع و محتوای آن در ذهن نهفته است و به­آسانی قابل دست­یابی نبوده و غیر­ساختارمند است.».

این دانش از طریق تجربه و یادگیری عملی کسب می­گردد و کدگذاری شده نیست. این دانش، دانش نانوشته سازمان است که بیانگر میزان تجربه و مهارت کارکنان در حل مسأله است. در این زمینه زیباترین تعبیر را خود پولانی ارائه داده­است. وی در این خصوص می­گوید:«ما بیشتر از آنچه می­گوییم، می­دانیم» (جعفری مقدم، 1382).نوناکا به نقل از پولانی در مورد اهمیت دانش ضمنی گفته­است که دانش صریح متکی به دانش ضمنی است و یا ریشه در آن دانش دارد (Nonaka,2001:30).

2-8-2- انواع دانش از نظر جورنا

 

رنه جورنا در مقاله با عنوان «انواع دانش و اشکال مختلف سازمانی» سه نوع دانش را نام می­برد:

  • دانش ضمنی (نهان): که قابل مشاهده نبوده و در تجارب، فرهنگ و ارزش‌های یک فرد یا سازمان نهفته است.
  • دانش صریح: آشکار و کدگذاری شده­است.
  • دانش نظری یا تئوریکی: دانشی است که از تخصص­های عمیق افراد سرچشمه می­گیرد. ویژگی­های این نوع دانش، بیشتر شبیه دانش ضمنی است.

جورنا سپس به بیان کاربرد این سه نوع دانش پرداخته­است. جدول زیر کاربرد این دانش­ها را در ساختارهای پنج‌گانه مینتزبرگ نشان می­دهد (امیرخانی، 1383).

 

 

 

 

 

 

 

جدول2- 3 کاربردانواعمختلفدانشدرساختارهایپنجگانهمینتزبرگ

نوع دانش

نوع ساختار

نظری صریح(آشکار) ضمنی (نهان)
ساختار ساده کم کم زیاد
بوروکراسی ماشینی کم زیاد کم
ساختار بخشی کم زیاد نسبتاً­ زیاد
بوروکراسی حرفه‌ای زیاد زیاد نسبتاً­ زیاد
ادهوکراسی کم زیاد زیاد

 

2-8-3- انواع دانش از نظر ماشلوپ

 

زاک[14] از پنج نوع دانش نام­برده­است (جعفری مقدم، 1382).:

  • دانش عملی[15]: که در کارها، اقدامات و تصمیم­گیری­های انسان مورد استفاده قرار می­گیرد. دانش سیاسی، دانش حرفه­ای، دانش مربوط به کسب و کار و دانش­های تجربی دیگر از این نوع هستند.
  • دانش عقلانی[16]: که ارضا­کننده کنجکاوی­های عقلانی و منطقی است. این دانش، به عنوان بخشی از دانشهای انسان­گرایانه[17] قلمداد می­شود.
  • دانش تفریحی[18]: که در مقابل دانش عقلانی مطرح می­شود. این نوع دانش ارضا­کننده کنجکاوی­های عقلانی انسان نیست. بلکه به خاطر جنبه تفریحی­داشتن و احساسی­بودن، مطلوب می­باشد. و شامل شایعات، اخبار حوادث و اتفاقات، داستانها، جک، بازیها و نظایر اینها می­شود.
  • دانش روحانی (مقدس)[19]: که در ارتباط با دانش مذهبی انسان است و باعث رهایی انسان از گناه میشود.
  • دانش ناخواسته[20]: دانشی است که خارج از علایق انسان است و بی­هدف نگهداری می­شود. (Zack et al, 2009).

2-8-4- طبقه بندی بلاکلر از دانش

 

بات[21] (1995) هم در یک طبقه­بندی از دانش، انواع زیر را شناسایی کرده­است (Bhatt, 2002):

دانش ضمنی (نهان)، که این نوع دانش به سه دسته تقسیم می­شود:

  • دانش فرهنگی: به فرآیند دستیابی به ادراکات مشترک اشاره می­کند. فرآیندهایی نظیر جامعهپذیری و فرهنگ­پذیری.
  • دانش ذهنی: دانشی است که به مهارتهای مفهومی و توانایی های شناختی وابسته است و یک دانش انتزاعی است که در ذهن فرد نهفته است.
  • دانش منسجم: دانشی است که وابسته به عمل و اقدام افراد است. این نوع دانش به حضور فیزیکی افراد و معاملات رو­در­رو متکی است.
  • دانش صریح (آشکار): در این طبقه دو نوع دانش قرار می­گیرند:
    • دانش نظام­مند: دانشی نظام­مند است و می­تواند به گونه­ای نظام­مند در روابط تکنولوژی، نقش­ها و رویه­های رسمی مورد تحلیل قرار بگیرد. همچنین این نوع دانش اشاره به دانش­های جمعی و مشترک بین انسانها دارد.
    • دانش منظم: که در قالب علائم و نشانه­هاست و می­تواند به صورت کتاب و یا اطلاعاتی که به صورت الکترونیکی رد­و­بدل می­شود، یافت شود.

2-8-5- طبقه­بندی لیدنر و علوی از دانش

علوی[22] (Alavi, 2000:115) در طبقه بندی انواع دانش به چهار نوع دانش اشاره کرده­اند:

  • دانش ضمنی(نهفته) که در زمینه اقدامات و تجارب افراد دارد و تشکیل­دهنده­ی مدلهای ذهنی افراد است.
  • دانش صریح (آشکار) که در مقایسه با دانش ضمنی عمومیت بیشتری داشته و به راحتی قابل انتقال است.
  • دانش فردی که در وجود فرد نهفته است و ریشه در اقدامات فردی او دارد.
  • دانش گروهی دانشی است که در سیستم­های اجتماعی و فرهنگی یک سازمان نهفته است (Alavi, 2000:115).

[1]. Explicit Knowledge

[2]. Tacit Knowledge

[3]. Zack

[4]. Practical Knowledge

[5]. Intellectual Knowledge

[6]. Humanistic

[7]. Small-Talk And Pastime

[8]. Spiritual Knowledge

[9]. Unwanted Knowledge

[10] . Bhatt

[11]. Alavi

[12]. Explicit Knowledge

[13]. Tacit Knowledge

[14]. Zack

[15]. Practical Knowledge

[16]. Intellectual Knowledge

[17]. Humanistic

[18]. Small-Talk And Pastime

[19]. Spiritual Knowledge

[20]. Unwanted Knowledge

[21] . Bhatt

[22]. Alavi

دانلود پایان نامه